ადგილობრივი ბიუჯეტი ადგილობრივი მოსაკრებლების სისტემა

ია მამალაძე, ოთარ კიკვაძე

 

ჩვენი ერთი ამერიკელი კოლეგა, ბიუჯეტს ხელისუფლების მიზნების კრებულად აღიქვამს, რომელზეც “შებმულია თითოეული მიზნის ფასის აღმნიშვნელი იარლიყი“.

იმისთვის, რომ სრულყოფილად გავაშუქოთ ადგილობრივი თვითმმართველობის საქმიანობა, ადგილობრივი ამბები, აუცილებელია კარგად ვიცოდეთ როგორ შოულობს და რაში ხარჯავს ფულს ადგილობრივი ხელისუფლება.

საბიუჯეტო საკითხების გაშუქება საქართველოში ჟურნალისტებს არ იზიდავს – მედიის ყურადღების არეალში მხოლოდ პოპულარულ პოლიტიკოსებთან და დიდ თანხებთან დაკავშირებული სკანდალური ფაქტები ექცევა. უმეტეს შემთხვევაში, სახელმწიფო და ადგილობრივი ბიუჯეტები ჟურნალისტებისთვის გაურკვეველი  ციფრების და სტრიქონების გროვაა, რომლის ქექვა “მოსაწყენი საქმეა“.

არადა, ბიუჯეტი პოლიტიკური და სოციალური დოკუმენტია, რომელშიც კარგად ჩანს, რით განხვავდება წინასაარჩევნო დაპირებები რეალური სურვილებისგან; რამდენად დამოუკიდებელია ადგილობრივი თვითმმართველობა ცენტრისგან ანუ რამდენად რეალური და ხარისხიანია დეცენტრალიზაცია ქვეყანაში, რამდენად დამოუკიდებელია ადგილობრივი ხელისუფლება ცენტრისგან; როგორია გარკვეული პოლიტიკური თუ ბიზნესჯგუფების ლობირება, გავლენა და შესაძლებლობები;  რამდენად უყვართ მოქმედ ჩინოვნიკებს და ადგილობრივ პოლიტიკურ ელიტას კომფორტი გადასახადების ხარჯზე; რამდენად გონივრულად, ეფექტურად და სამართლიანად იხარჯება ფული, რომელსაც გადასახადების სახით თითოეული ჩვენთაგანი ხელისუფლების დასაქირავებლად იხდის… მაგალითად, ადგილობრივი თვითმმართველობის ბიუჯეტების ანალიზით, 2006-12 წლებში,  საბიუჯეტო საკითხებზე მომუშავე ჟურნალისტები ამტკიცებდნენ, რომ ქვეყანაში პოლიციური რეჟიმი მყარდებოდა – მიუხედავად იმისა, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობების კომპეტენციაში არ შედიოდა, ადგილობრივი ბიუჯეტიდან ყველა მუნიციპალიტეტი ასიათასობით ლარს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სტრუქტურებისთვის ძვირადღირებული მანქანების, აპარატურის შესაძენად, შენობების რემონტში ხარჯავდა.

ჩვენი ერთი ამერიკელი კოლეგა, ბიუჯეტს ხელისუფლების მიზნების კრებულად აღიქვამს, რომელზეც “შებმულია თითოეული მიზნის ფასის აღმნიშვნელი იარლიყი“.

იმისთვის, რომ სრულყოფილად გავაშუქოთ ადგილობრივი თვითმმართველობის საქმიანობა, ადგილობრივი ამბები, აუცილებელია კარგად ვიცოდეთ როგორ შოულობს და რაში ხარჯავს ფულს ადგილობრივი ხელისუფლება.

ქვეყანაში არსებული კანონმდებლობის მიხედვით, საქართველოს საბიუჯეტო სისტემა შედგება შემდეგი დონის ბიუჯეტებისაგან:

– საქართველოს სახელმწიფო (ცენტრალური) ბიუჯეტი;

– ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ანუ ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტები.

საქართველოში  ადგილობრივი ფინანსების კუთხით, ბოლო წლებში მრავალი ცვლილება გახორციელდა, რომლებიც სხვადასხვაგვარად აისახა ადგილობრივი თვითმმართველობის განვითარებაზე და ფინანსურ დეცენტრალიზაციაზე:

2006 წლის 24 მაისს მიღებულ იქნა კანონი ,,ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის შესახებ”, რომელიც ძალაში 2007 წლის 1 იანვრიდან შევიდა. კანონმა  დაარეგულირა ისეთი საკითხები, როგორიცაა:

  • ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიჯეტის ფორმირების პრინციპები;
  • ბიუჯეტის პროექტის მომზადება, წარდგენა, განხილვა, დამტკიცება, შესრულება, აუდიტი, ზედამხდველობა, ანგარიშგება, შეფასებისა და კონტროლის წესი;
  • წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოების საბიუჯეტო უფლებამოსილებები.

აღნიშნული საკითხები კანონის მიღებამდე, სხვადასხვა კანონებსა და ნორმატიულ აქტებში იყო გაბნეული.

ქვეყნის სხვადასხვა ტერიტორიულ ერთეულებს განსხვავებული შემოსავლები და განხვავებული საჭიროებები აქვთ; ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხი, რომელიც სიახლეს წარმოადგენდა თვითმმართველობისათვის, სწორედ ტერიტორიების სოციალურ-ეკონომიკური გამოთანაბრების პრინციპის გათვალისწინება იყო; ეს პრინციპი გათანაბრებითი ტრანსფერის ფორმულით აისახა კანონში. ფორმულის გაანგარიშება სხვადასხვა მონაცემსა და პარამეტრზე დაყრდნობით ხდება. სწორედ ამ ფორმულით გაანგარიშდება, თუ რა მოცულობის თანხას გამოყოფს სახელმწიფო კონკრეტული ტერიტორიული ერთეულისთვის.

 

2010 წლის იანვრიდან ძალაში შევიდა ,,საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსი“, რომელიც განსაზღვრავს ქვეყნის საბიუჯეტო სისტემის ფორმირების პრინციპებს და არეგულირებს საქართველოს სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულების ბიუჯეტების პროექტების მომზადების, განხილვის, დამტკიცების, ბიუჯეტის შესრულების, ანგარიშგებისა და კონტროლის წესებს, აგრეთვე საქართველოს ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი ხელისუფლებების საბიუჯეტო ურთიერთობებსა და პასუხისმგებლობას.

2014 წლის ივლისიდან ძალაში შევიდა საქართველოს ახალი „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“, რომლის მიხედვითაც მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის პროექტის მომზადება, განხილვა და დამტკიცება, დამტკიცებულ ბიუჯეტში ცვლილების შეტანა, ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშის მოსმენა და შეფასება, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად საბიუჯეტო სახსრების განკარგვა, სახაზინო ფინანსური ოპერაციებისა და საბანკო ტრანზაქციების წარმოება, მუნიციპალიტეტის „საკუთარ უფლებამოსილებას“ განეკუთვნება. საქართველოს ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის“ მე-16 მუხლის თანახმად, ადგილობრივ თვითმმართველ ერთეულებს გააჩნიათ შესაბამისი ფუნქციები და უფლებამოსილებები, რომელთა გახორციელების უმთავრესი ინსტრუმენტი ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტია. მისი მეშვეობით ხდება, როგორც ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საბიუჯეტო პრიორიტეტებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის საჭიროებების დაკმაყოფილება, ასევე ცენტრალური ხელისუფლების ორგანოების მიერ ადგილობრივი თვითმმართველობებისათვის გადაცემული უფლებამოსილებების შესრულება.

 

,,საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის“ თანახმად, თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტი დამოუკიდებელია სხვა ადმინისტრაციული ერთეულების და ცენტრალური ხელისუფლების ბიუჯეტებისგან. კანონმდებლობაში გაწერილი კომპეტენციების შესასრულებლად, საკუთარი შემოსულობების გარდა, ადგილობრივი თვითმმართველობა ცენტრალური ხელისუფლებისაგან დაფინანსებას ტრანსფერების სახით იღებს.

თვითმმართველი ერთეულის თავისუფლება დამატებითი დაფინანსების წყაროების მოზიდვის შესაძლებლობების მხრივ შეზღუდულია. თვითმმართველ ერთეულს შეუძლია აიღოს სესხი მხოლოდ საქართველოს მთავრობისგან ან საქართველოს მთავრობის ნებართვით.

იმისთვის, რომ სრულყოფილი მედიამონიტორინგი განვახორციელოთ, უნდა ვიცოდეთ, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის საბიუჯეტო პროცესი, ხელისუფლების ორგანოების კანონით განსაზღვრული საქმიანობაა და იგი მოიცავს სრული საბიუჯეტო პროცესის ურთიერთდაკავშირებულ შემდეგ ხუთ სტადიას:

  1. ბიუჯეტის პროექტის შედგენა;
  2. ბიუჯეტის პროექტის განხილვა და დამტკიცება;
  3. ბიუჯეტის შესრულება;
  4. ბიუჯეტის შესრულების შესახებ ანგარიშის შედგენა და მისი დამტკიცება;
  5. ბიუჯეტის შესრულების კონტროლი.

საბიუჯეტო პროცესი იწყება საბიუჯეტო წლის დაწყებამდე 10 თვით ადრე (ანუ 1 მარტს), და გრძელდება 2 წლის განმავლობაში.

თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის პროექტის მომზადებამდე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, მიმდინარე წლის 15 ივლისამდე, ადგილობრივ თვითმმართველობას  აცნობებს დასაგეგმი საბიუჯეტო წლის ძირითად საბიუჯეტო პარამეტრებს; ამის შემდეგ, მიღებული ინფორმაციის გათვალისწინებით, საფინანსო ორგანო გაიანგარიშებს შემოსულობებისა და გადასახდელების საპროგნოზო მაჩვენებლებს და იწყებს შესაბამისი პროცედურების გახორციელებას თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის პროექტის შესადგენად.

ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტი, მსგავსად საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტისა, ყოველწლიურად უნდა შედგეს და დამტკიცდეს. საბიუჯეტო წელი ემთხვევა კალენდარულ წელს; შესაბამისად, იგი 1 იანვარს იწყება და ამავე წლის 31 დეკემბერს მთავრდება. ეს იმას ნიშნავს, რომ ყოველი წლის 1 იანვარს ადგილობრივი თვითმმართველობა ახალი დამტკიცებული ბიუჯეტით უნდა შეხვდეს. თუმცა, კანონმდებლობაში არსებობს გამონაკლისები, რომლის შემთხვევაშიც ბიუჯეტის დაუმტკიცებლობის დროს, ხარჯვა ხორციელდება 1/12-ის პრინციპით (როდესაც, ბიუჯეტის არარსებობის პირობებში, თვითმმართველობას უფლება აქვს გასწიოს ყოველთვიური ხარჯი, წინა წლის ბიუჯეტის 1/12-ის ოდენობით).

განვიხილოთ თუ რა სახის შემოსავლები გააჩნია ადგილობრივ თვითმმართველობას.

თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის შემოსულობები

 

,,საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის“ თანახმად, ადგილობრივი თვითმმართველობის შემოსულობები იყოფა საკუთარ და არასაკუთარ შემოსულობებად.

საკუთარ შემოსულობებს განეკუთვნება:

  • ადგილობრივი გადასახადები და მოსაკრებლები;
  • გათანაბრებითი ტრანსფერი;
  • საქართველოს კანონმდებლობით ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულებისათვის განკუთვნილი სხვა  შემოსულობები.

არასაკუთარ შემოსულობებს განეკუთვნება:

  • სპეციალური, მიზნობრივი და კაპიტალური ტრანსფერები;
  • საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი სხვა შემოსულობები.

საკუთარ და არასაკუთარ შემოსულობებს შორის განსხვავებას თვითმმართველობებისთვის წარმოადგენს ის, რომ ადგილობრივ თვითმმართველობას  საკუთარი უფლებამოსილებების განსახორციელებლად შეუძლია მიმართოს მხოლოდ საკუთარი შემოსულობებიდან მიღებული შემოსავლები. რაც შეეხება არასაკუთარი შემოსულობებიდან მიღებულ შემოსავლებს, ამ შემთხვევაში, თვითმმართველობას გადაწყვეტილების მიღების თავისუფლება არ გააჩნია, რადგანაც ასეთი ტიპის შემოსავლებს ყოველთვის განსაზღვრული აქვს ხარჯვის მიზნობრიობა.

ადგილობრივი თვითმმართველობების საკუთარი შემოსულობების ნაწილი, ძირითადად  ცენტრალური ბიუჯეტიდან მიღებული გათანაბრებითი ტრანსფერით და ერთადერთი ადგილობრივი გადასახადის _ ქონების გადასახადისგან მიღებული ფინანსური რესურსებით ფორმირდება. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ თვითმმართველობათა ხელში ადრე არსებული შემოსავლების სხვა წყაროები (საშემოსავლო გადასახადი, მოგების გადასახადი და სხვ.), რეფორმის შემდგომ. ცენტრალურმა ხელისუფლებამ სრულად წაიღო და ადგილზე მხოლოდ ქონების გადასახადი დარჩა, რომელსაც ძალიან მცირე წილი უკავია თვითმმართველობათა ჯამურ შემოსავლებში. 2007 წლამდე, ადგილობრივ გადასახადებს შორის იყო ასევე სათამაშო ბიზნესის გადასახადიც, რომელიც 2006 წლის 29 დეკემბერს საქართველოს პარლამენტმა გააუქმა და „სათამაშო ბიზნესის მოსაკრებლის შესახებ“ ცალკე კანონი მიიღო.

საქართველოს კანონმდებლობით, ამჟამად არსებობს მხოლოდ ერთი სახის ადგილობრივი გადასახადი – ქონების გადასახადი.

გათანაბრებითი ტრანსფერი, საკუთარ უფლებამოსილებათა გახორციელების უზრუნველყოფის მიზნით ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტისათვის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გათანაბრებითი ფორმულის შესაბამისად გამოყოფილი თანხებია, რომელთა გამოყენების მიმართულებებს დამოუკიდებლად განსაზღვრავს ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანო. იმ ადგილობრივ თვითმმართველ ერთეულს, რომლის ბიუჯეტის შემოსავლები (გრანტების გარდა) აღემატება ხარჯებისა და არაფინანსური აქტივების ზრდის ჯამს, გათანაბრებითი ტრანსფერი არ გამოეყოფა.

რაც შეეხება მიზნობრივ ტრანსფერს, იგი დელეგირებულ უფლებამოსილებათა განხორციელების მიზნით ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ან/და ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ბიუჯეტიდან ფინანსური დახმარების სახით მიღებული სახსრებია.

სპეციალური ტრანსფერი კი ეს არის გათანაბრებითი და მიზნობრივი ტრანსფერების გარდა ერთი ბიუჯეტიდან სხვა ბიუჯეტისათვის ფინანსური დახმარების სახით გამოყოფილი სახსრები.

კაპიტალური ტრანსფერი თვითმმართველობის ინიციატივის საფუძველზე ინფრასტრუქტურული პროექტების გასახორციელებლად გამოყოფილი სახსრებია.

 

ახლა კი გადავხედოთ რა სახის ხარჯები აქვს ადგილობრივ თვითმმართველობას ანუ გავეცნოთ ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის გადასახდელებს.

საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის თანახმად, ბიუჯეტის გადასახდელები არის საანგარიშო პერიოდში ბიუჯეტიდან გასაცემი ფულადი სახსრების ერთობლიობა, რომელიც მოიცავს:

  • ხარჯებს;
  • არაფინანსურ აქტივებს (არაფინანსური აქტივებით ოპერაციებისთვის მიმართული სახსრები);
  • ფინანსურ აქტივებს ( ფინანსური აქტივებით ოპერაციებისთვის მიმართული სახსრები);
  • ვალდებულებებს (ვალდებულებების ძირითადი ნაწილის დაფარვისათვის მიმართული სახსრები).

ადგილობრივი თვითმმართველობის ბიუჯეტის ხარჯები მოიცავს:

-საჯარო სამსახურში დასაქმებულთა შრომის ანაზღაურებას;

-ადგილობრივი თვითმმართველობის საბიუჯეტო ორგანიზაციების დაფინანსებაზე გაწეულ ხარჯებს;

-ადგილობრივი მნიშვნელობის გზების მშენებლობასა და რეაბილიტაციაზე გაწეულ ხარჯებს;

– ადგილობრივი ინფრასტრუქტურული და კულტურული ობიექტების მოწესრიგებაზე გაწეულ ხარჯებს და ა. შ.

 

მოსაკრებლები

განვიხილოთ თუ რა განსხვავებაა მოსაკრებელსა და გადასახადს შორის. საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, მოსაკრებელი არის აუცილებელი გადასახადი ბიუჯეტში, რომელსაც ფიზიკური, იურიდიული პირები და ამხანაგობები იხდიან სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მიერ მათთვის კანონით განსაზღვრული საქმიანობის გახორციელების ან/და სარგებლობის უფლების მინიჭებისათვის, ასევე სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მიერ გარკვეული მომსახურების გაწევისათვის.

გადასახადის გადახდით მიღებული შემოსულობა კი, როგორც წესი,  ხმარდება სახელმწიფოს მიერ ისეთი საზოგადოებრივი მომსახურებების დაფინანსებას, რომლის ბენეფიციართა რიცხვი მაღალია და ამ საზოგადოებრივი მომსახურების მიწოდების დროს შეუძლებელია მიღებული სარგებლის განსაზღვრა და გადახდის ზუსტი წესის შემოღება. ასევე შეუძლებელია ადეკვატური მეთოდით იმ ადამიანისთვის მომსახურების გაწევაზე უარის თქმა, რომელიც თანხას დროულად არ გადაიხდის. მაგალითად, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტიდან ქუჩების და სკვერების განათების ხარჯების დაფინანასება მოსაკრებლის ან/და რაიმე სპეციალური საფასურის გადახდის გარეშე.

მოსაკრებლის გამოყენება, როგორც წესი, ხდება ისეთი საჯარო მომსახურების გაწევის დროს, როცა ამ მომსახურების მიმღების (მომხმარებლის) იდენტიფიცირება შესაძლებელია და იგი  არ არის გათვლილი ფართო მასებზე (საჭირო არ არის ყველა მოსახლისთვის). განვითარებული ქვეყნების უმეტესობაში, მოსაკრებელი ფისკალური ეფექტის მატარებელი არ არის და მსგავსი საჯარო მომსახურების გაწევა თვითღირებულების ფასად ხორციელდება.

 

საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით მოსაკრებელსა და გადასახადს შორის მკაფიო გამიჯვნა არ არსებობს, რადგან შესაძლებელია მოსაკრებლის განაკვეთის დადგენა „განსაკუთრებულ შემთხვევებში სახელმწიფოს პოლიტიკური და ეკონომიკური (მათ შორის, მოსალოდნელი შემოსავლების გათვალისწინებით) ინტერესებიდან გამომდინარე.“ აღნიშნული ჩანაწერი ზუსტად შეესაბამება გადასახადის ცნებას და სწორედ ეს ქმნის ამ ორ ტერმინს (გადასახადსა და მოსაკრებელს) შორის მკაფიო გამიჯვნის პრობლემას.

 

მოსაკრებლების განაკვეთების, მათ ცალკეულ სახეობებზე დაწესების პრინციპების განსაზღვრის დროს ხელმძღვანელობენ:

ა) სახელმწიფოს ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მიერ უზრუნველყოფილ მომსახურებაზე ან/და უფლების მინიჭებაზე გაწეული დანახარჯების ანაზღაურების გათვალისწინებით;

ბ) განსაკუთრებულ შემთხვევებში, სახელმწიფოს პოლიტიკური და ეკონომიკური (მათ შორის, მოსალოდნელი შემოსავლების გათვალისწინებით) ინტერესებიდან გამომდინარე.

საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, მოსაკრებლები, ისევე როგორც გადასახადები, იყოფა ორ კატეგორიად:

  1. საერთო – სახელმწიფოებრივი მოსაკრებლები;
  2. ადგილობრივი მოსაკრებლები.

ადგილობრივი მოსაკრებლის შემოღებაზე უფლებამოსილია ადგილობრივი თვითმმართველობა, ხოლო საერთო სახელმწიფოებრივი მოსაკრებლის შემოღება ხდება  კანონით, რომელსაც ამტკიცებს პარლამენტი და იგი მოქმედებს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე.

საერთო – სახელმწიფოებრივ მოსაკრებლებს მიეკუთვნება:

ა) ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის მოსაკრებელი;

ბ) სანებართვო მოსაკრებელი;

გ) საჯარო ინფორმაციის ასლის გადაღების მოსაკრებელი;

დ) სამხედრო სავალდებულო სამსახურის გადავადების მოსაკრებელი.

ადგილობრივ მოსაკრებლებს მიეკუთვნება:

ა) სათამაშო ბიზნესის მოსაკრებელი;

ბ) მოსაკრებელი დასახლებული ტერიტორიის დასუფთავებისათვის;

გ)კულტურული მემკვიდრეობის სარეაბილიტაციო არეალის ინფრასტრუქტურის მოსაკრებელი;

დ) მოსაკრებელი სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების გაცემისათვის;

ე) მოსაკრებელი მშენებლობის ნებართვისათვის;

ვ) მშენებლობის სანებართვო პირობების შესრულების დადასტურების თაობაზე აქტის გამოცემის დაჩქარებული მომსახურების მოსაკრებელი.

აღნიშნული ადგილობრივი მოსაკრებლებიდან მიღებული შემოსავლები მთლიანად ირიცხება ადგილობრივ ბიუჯეტში. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ უმეტესად ადილობრივ თვითმმართველობებს პრობლემები აქვთ მოსაკრებლის ამოღებასთან დაკავშირებით ფიზიკური პირებისგან; მაგალითად, დასუფთავების მოსაკრებელი. ამ შემთხვევაში ხელისშემშლელ ფაქტორს წარმოადგენს, ის რომ მოქმედი კანონმდებლობით, მოსაკრებლის სამართლებრივი ბუნება არ იძლევა საშუალებას მოსაკრებლის არგადახდისთვის მუნიციპალიტეტის მიერ დაწესდეს რაიმე ტიპის სანქცია/ჯარიმა. ადგილობრივ ბიუჯეტში ირიცხება ასევე საერთო – სახელმწიფოებრივი მოსაკრებლების გარკვეული ნაწილი. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ადგილობრივი მოსაკრებლების შემოღების, გაუქმების და მათზე შეღავათების დაწესების უფლება აქვს ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობით ორგანოს – საკრებულოს. საკრებულოს გადაწვეტილება მოქმედებს მხოლოდ მისდამი დაქვემდებარებულ ტერიტორიაზე და ვრცელდება ამ ტერიტორიაზე მცხოვრებ/განლაგებულ ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირზე, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.

 

განსახილველად და მაგალითებისთვის

 

გა­­თა­ნაბ­რე­ბა თბი­ლი­სუ­რად

“თვითმმართველობის მეგზური“ (GRMA), “P.S.“ ნი­ნო ჯა­ნე­ლი­ძე

ქუ­თა­­სის 40-მი­ლი­­ნი­ან ბი­­ჯეტ­ში 75%-მდეთბი­ლი­სის ფუ­ლი­“. 2009 წელს, ცენ­ტრა­ლუ­რი ბი­­ჯე­ტის ფი­ნან­სუ­რი დახ­მა­რე­ბა  გა­თა­ნაბ­რე­ბი­თი, სპე­ცი­­ლუ­რი და მიზ­ნობ­რი­ვი ტრან­სფე­რით და ჯამ­ში, 14 მი­ლი­­ნი ლა­რით გა­მო­­ხა­ტე­ბა. ცენ­ტრში გა­მოთ­ვა­ლეს, რომ ზუს­ტად ეს თან­ხა შე­­ნარ­ჩუ­ნებს ქუ­თა­ისს ქა­ლა­ქის სტა­ტუსს. ეს უფ­რო ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რუ­ლი ხარ­ჯე­ბია და ის ქუ­თა­­სელ­თა სო­ცი­­ლურ მდგო­მა­რე­­ბა­ზე პირ­და­პირ ნამ­დვი­ლად არ აი­სა­ხე­ბა. წელს გრან­ტად სა­ხეც­ვლილ­მა ტრან­სფერ­მა ად­გი­ლობ­რივ შე­მო­სავ­ლებ­სა და გა­სა­წევ აუ­ცი­ლე­ბელ ხარ­ჯებს შო­რის სხვა­­ბა უნ­და ამო­ავ­სოს.

გა­თა­ნაბ­რე­ბით­მა ტრან­სფერ­მა ქვეყ­ნის ყვე­ლა მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში ერ­თგვა­რი სო­ცი­ა­ლუ­რი თა­ნას­წო­რო­ბა უნ­და და­ამ­ყა­როს და მი­სი მო­ცუ­ლო­ბა რა­ი­ო­ნის მა­ჟო­რი­ტა­რი­სა­გან ლო­ბი­რე­ბის ხა­რისხს აღარ უნ­და უკავ­შირ­დე­ბო­დეს. ქუ­თა­ი­სი ამ ნიშ­ნით 5 მი­ლი­ონ 857 ა­თას ლარს მი­ი­ღებს. ეს სპე­ცი­ა­ლურ­მა ფორ­მუ­ლამ გან­საზღ­ვრა და არა “ქუ­თა­ი­სელ­თა ხმამ” პარლამენტში _აკაკი ბო­ბო­ხი­ძემ.

მი­სი გა­მო­სა­ან­გა­რი­შე­ბე­ლი ფორ­მუ­ლა კი სხვა­დახ­ვა მო­ნა­ცემს ეყ­რდნო­ბა _ ­მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­ტის ფარ­თო­ბი, 7-დან 18-წლამ­დე მო­ზარ­დთა რა­ო­დე­ნო­ბა, ბი­უ­ჯე­ტის ხარ­ჯე­ბი და შე­მო­სავ­ლე­ბი ბო­ლო ხუ­თი წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში…

მიზ­ნობ­რი­ვი ტრან­სფე­რის­თვის წელს ქუ­თა­ისს ცენ­ტრა­ლურ­მა ბი­უ­ჯეტ­მა 1 მი­ლი­ონ 450 ათა­სი ლა­რი გა­მო­უ­ყო­ _ ეს იმ დე­ლე­გი­რე­ბუ­ლი უფ­ლე­ბა­მო­სი­ლე­ბი­სათ­ვის, რა­საც ცენ­ტრა­ლუ­რი ბი­უ­ჯე­ტი ად­გი­ლობ­რივ თვით­მმარ­თვე­ლო­ბას გა­დას­ცემს. უფ­რო მე­ტი სიცხ­ა­დი­სათ­ვის კი, ეს თან­ხა და­ი­ხარ­ჯე­ბა სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი ჯან­დაც­ვის პროგ­რა­მე­ბის­თვის, წვე­ვამ­დელ­თა სა­მე­დი­ცი­ნო შე­მოწ­მე­ბი­სა და ასე­ვე, მრა­ვალ­შვი­ლი­ა­ნი დე­დე­ბის დახ­მა­რე­ბის­თვის.

მიზ­ნობ­რივ ტრან­სფერს ბევ­რად სჭარ­ბობს სპე­ცი­ა­ლუ­რი ტრან­სფე­რი და  2009 წელს ის 7 მი­ლი­ონ ლარ­ზე მე­ტი­ა. ცენ­ტრა­ლუ­რი ბი­უ­ჯე­ტი­დან წა­მო­სულ­მა ამ დახ­მა­რე­ბამ ის ხარ­ჯე­ბი უნ­და აა­ნაზღ­ა­უ­როს, რო­მელ­საც ქა­ლა­ქი სა­კუ­თა­რი ხარ­ჯე­ბით ვერ ფა­რავს. “ეს ექ­სპლუ­ა­ტა­ცი­ის ანუ მომ­სა­ხუ­რე­ბის ხარ­ჯე­ბია; ის ხარ­ჯი, რი­თაც ქა­ლაქ­მა უნ­და იფუნ­ქცი­ო­ნი­რ­ოს თა­ვისი ინ­ფრას­ტრუქ­ტუ­რით, რო­გორც ქა­ლაქ­მა. მას­ში ვგუ­ლის­ხმობთ ქა­ლა­ქის კე­თილ­მოწყ­ო­ბით მი­მარ­თუ­ლე­ბას, გა­რე­გა­ნა­თე­ბის, და­სუფ­თა­ვე­ბის, მწვა­ნე სა­ფა­რი­სა თუ შად­რევ­ნე­ბის ექ­სპლუ­ა­ტა­ცი­ის თან­ხებ­ს,” _ მ­ბობს ქუ­თა­ი­სის სა­ფი­ნან­სო სამ­მართვე­ლოს უფ­რო­სი გია შა­რა­ბი­ძე.

ქვეყ­ნის მე­ო­რე ქა­ლა­ქის ბი­უ­ჯე­ტი 2008 წელს 24 მი­ლი­ო­ნი იყო; წელს კი მა­ტე­ბაა და ის 40 მი­ლი­ონ 318 ათა­სი ლა­რი­ა.  4-მი­ლი­ო­ნი­ა­ნი მა­ტე­ბაა ტრან­სფე­რებ­ში. გა­სულ წელს მიზ­ნობ­რი­ვი, სპე­ცი­ა­ლუ­რი და გა­მო­თა­ნაბ­რე­ბი­თი ტრან­სფე­რის ჯა­მი 10 მი­ლი­ონ­ზე მე­ტი იყო, წელს _ 14 მი­ლი­ო­ნი­ა.

ცენ­ტრა­ლუ­რი ბი­უ­ჯე­ტის “ი­ნექ­ცი­ა” კი­დევ ერ­თი ტი­პის _ კა­პი­ტა­ლუ­რი ტრან­სფე­რი­ა. წელს ქუ­თა­ი­სისთ­ვის  ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით 7 მი­ლი­ო­ნი ლა­რია გან­საზღ­ვრუ­ლი. უფ­რო კონ­კრე­ტუ­ლად კი  ის რე­გი­ო­ნებ­ში გასა­ხორ­ცი­ე­ლე­ბელი პრო­ექ­ტე­ბის ფონ­დი­დან გა­მო­ყო­ფი­ლი ფი­ნან­სუ­რი დახ­მა­რე­ბა­ა, რო­მელ­საც სა­ფი­ნან­სო სამ­მარ­თვე­ლოს უფ­რო­სი ასე შიფ­რავს: “4 მი­ლი­ო­ნი ლა­რი ქუ­თა­ი­სის ის­ტო­რი­უ­ლი ნა­წი­ლის რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცი­ის მე­ო­რე ეტა­პის­თვის და­ი­ხარ­ჯე­ბა; 2 მი­ლი­ო­ნი ლა­რი _ სა­ბავ­შვო ბა­ღე­ბი­ს გათ­ბო­ბი­სა და კარ­-ფან­ჯრე­ბი­სათ­ვის; ერ­თი მი­ლი­ო­ნი ლა­რი გზე­ბის კა­პი­ტა­ლურ შე­კე­თე­ბა­ში უნ­და წა­ვი­დეს, ხო­ლო 330000 ლა­რი ტან­ვა­რჯი­შის სპორ­ტუ­ლი სკო­ლის­თვის ჩა­ი­დო,”. ეს რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცი­ის პრო­ექტს შე­წი­რუ­ლი სკო­ლა­ა, რო­მე­ლიც ის­ტო­რი­ულ ნა­წილ­ში იყო და შე­ნო­ბის გა­რე­შე დარ­ჩა. რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცი­ის პრო­ექ­ტის გა­საგ­რძე­ლებ­ლად კი­დევ 20 მი­ლი­ონ ლარს ელის ქუ­თა­ი­სი ცენ­ტრა­ლუ­რი ბი­უ­ჯე­ტი­დან.

მარ­ტო საგ­ზაო მოძ­რა­ო­ბის წე­სე­ბის დამ­რღვევ­თა ჯა­რი­მე­ბით, და­სუფ­თა­ვე­ბი­სა და ტრან­სპორ­ტის მო­საკ­რე­ბ­ლით შედ­გე­ნი­ლი ბი­უ­ჯე­ტით ქა­ლა­ქი რომ ვერ იარ­სე­ბებს, ეს სა­ფი­ნან­სო სამ­მარ­თვე­ლო­შიც იცი­ან. არა­და, წელს  პრი­ვა­ტი­ზა­ცი­ი­დან მი­ღე­ბუ­ლი შე­მო­სავ­ლე­ბის შემ­ცი­რე­ბასაც ელი­ან; ამის მი­ზე­ზად კი, ქუ­თა­ის­ში ეკო­ნო­მი­კუ­რი კრი­ზი­სის ფონ­ზე, ათ­ჯერ გაძ­ვი­რე­ბუ­ლი მი­წაც სა­ხელ­დე­ბა.  2009 წლის ბი­უ­ჯეტ­ში პრი­ვა­ტი­ზა­ცი­ი­დან 3 მი­ლი­ონ 300 ათა­სი ლა­რის შეს­ვლა გათ­ვა­ლეს ბი­უ­ჯე­ტის ფორ­მი­რე­ბი­სას.   ამ შე­მო­სა­ვალ­საც კი ქა­ლაქს სრუ­ლად არ უტო­ვე­ბენ; იმ შემ­თხვე­ვა­ში, თუ სა­ხელ­მწი­ფო ქო­ნე­ბაა და არა _ მუ­ნი­ცი­პა­ლუ­რი,  ად­გილ­ზე შე­მო­სავ­ლის მხო­ლოდ 35% რჩე­ბა. “მარ­ტო ჯა­რი­მე­ბით ბი­უ­ჯე­ტი არ შე­ივ­სე­ბა, კარ­გი იქ­ნე­ბა, ქა­ლაქს სა­კუ­თა­რი შე­მო­სავ­ლე­ბი და­უბ­რუნ­დეს, მო­გე­ბის და დღგ-ს გა­და­სა­ხა­დი ად­გილ­ზე რომ რჩე­ბო­დეს,  ასეთ შემ­თხვე­ვა­ში, ქა­ლაქს სა­კუ­თა­რი თა­ვის რჩენა თა­ვი­სუფ­ლად შე­ეძ­ლე­ბა. ჯერ­ჯე­რო­ბით კი  ჩვე­ნი ბი­უ­ჯე­ტი კვლავ დო­ტა­ცი­უ­რი რჩე­ბა და მი­სი 73-75% ცენ­ტრა­ლუ­რი ბი­უ­ჯე­ტი­დან ივ­სე­ბა,”­ _ გა­ნა­მარ­ტავს გია შა­რა­ბი­ძე.

“ინ­დუს­ტრი­ის მშე­ნე­ბელ“ ქა­ლაქ­ში უჩ­ვე­უ­ლო ეკო­ნო­მი­კუ­რი უძ­რა­ო­ბა­ა _ სამ­რეწ­ვე­ლო გი­გან­ტე­ბი­დან დღეს მი­ნისა­ამ­ქრო­ე­ბი­ღა დარ­ჩა; ის­ტო­რი­უ­ლი ნა­წი­ლის რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცი­ის  შემ­დეგ კი, ქა­ლა­ქი არც ტუ­რის­ტე­ბით დატ­ვირ­თუ­ლა  და არც ინ­ვეს­ტო­რე­ბით…. არა­და, ქა­ლა­ქის ეკო­ნო­მი­კურ სიძ­ლი­ე­რეს, დიდ­წი­ლად, ისი­ნი გან­საზღ­ვრა­ვენ.

ქა­ლა­ქის ეკო­ნო­მი­კურ გაძ­ლი­ე­რე­ბამ­დე კი ტრან­სფე­რე­ბის სი­კე­თეს ქუ­თა­ი­სე­ლე­ბი სა­კუ­თარ სო­ცი­ა­ლურ მდგო­მა­რე­ო­ბა­ზე ჯერ გრძნო­ბენ.

“პრეს-ექსპრესი“ (საქართველოს მედიამონიტორინგის ცენტრი) – პრესის მიმოხილვა რადიო “უცნობი“, 2011 წელი:

“ახალი გაზეთის” ინფორმაციით, ქუთაისში, სადაც უმუშევრობის დონე მაღალია, სოციალურად დაუცველი ადამიანების რაოდენობა კი ძალიან ბევრი, 35-მილიონიანი ბიუჯეტიდან, სოციალური და ჯანდაცვის პროგრამებისთვის მილიონ შვიდასსამოცდათვრამეტი ათასი ლარია გამოყოფილი. დამტკიცებულ ბიუჯეტებში სისტემატური ცვლილებები მუნიციპალიტეტების საკრებულოების ძირითად საქმიანობას წარმოადგენს, რაც თავისთავად, არაპროგნოზირებად საბიუჯეტო ცხოვრებაზე მიუთითებს. გასულ წელს, ქუთაისის  30-მილიონიანი დამტკიცებული ბიუჯეტი, წლის ბოლოსთვის 120 მილიონზე ავიდა, თანაც, არა სოციალური და დასაქმებისკენ მიმართული პროგრამების დაფინანსების ხარჯზე.

 

2011 წლის უკვე დამტკიცებულ დოკუმენტში, ქალაქისთვის მნიშვნელოვანი საკითხების მოსაგვარებლად თანხები შემდეგნაირად გადანაწილდა: ინფრასტრუქტურის მოსაწესრიგებლად – 9 მილიონ 500 ათასი ლარი; სპორტისა და კულტურისთვის – 8 მილიონ 400 ათასი ლარი; სოციალური და ჯანდაცვის სფეროსთვის -1 მილიონ 700 ათასი ლარი; დასუფთავებისთვის – 2 მილიონ 300 ათასი ლარი; პროგრამა “კორპუსისთვის” – 2 მილიონი ლარი; ქალაქის 12 მუნიციპალიტეტისთვის თანამედროვე ტიპის შენობების აშენება – მილიონ 200 ათასი ლარი.
თანხების ასე დახარჯვის დოკუმენტი 15 დეკემბერს ქუთაისის საკრებულოს უმრავლესობამ ერთხმად დაამტკიცა, თუმცა მას მხარი არ დაუჭირეს საკრებულოს ოპოზიციური პარტიების წარმომადგენლებმა.
დეპუტატი ოპოზიციიდან მამუკა მღვდელაძე, რომელმაც საკრებულოს სხდომა პროტესტის ნიშნად ვადაზე ადრე დატოვა, ამბობს:

_ ჩემი პროტესტი პრიორიტეტების ასე განსაზღვრამ გამოიწვია; გზების რეაბილიტაციის, კომუნალური მეურნეობის განვითარების, კეთილმოწყობითი სამუშაოების, კულტურული ღონისძიებების გახორციელების, სკოლამდელი განათლების დაფინანსების თვალსაზრისით , კლებაა; მატება მხოლოდ საჯარო მოსამსახურეების ხელფასების კუთხითაა.  ქუთაისის ადგილობრივი შემოსავლები 8,7 მილიონი ლარია, ადგილობრივი ხელისუფლების შენახვა კი 8,4 მილიონი ჯდება!  პრეზიდენტი, ამ დროს, “ქამრების შემოჭერის“ პოლიტიკაზე საუბრობს…

 

როდესაც ვიღებთ ქალაქისთვის უმნიშვენოვანესს მნიშვნელოვან დოკუმენტს, ელემენტარულად, აზრის  გამოთქმის უფლება მაინც ხომ უნდა გვქონდეს?“

 

საკრებულოს წევრი ასევე ოპოზიციური პარტიიდან დავით დვალი, ამბობს, რომ უმრავლესობამ არც მისი წინადადება გაითვალისწინა:

_ ჩვენ გვსურდა ადგილობრივ ბიუჯეტში მოძებნილიყო სახსრები და ქალაქში მცხოვრებ 38 ათას პენსიონერს პენსიაზე 10-ლარიანი დანამატი მიცემოდა, როგორც ეს არის დედაქალაქში, რათა აღმდგარიყო სამართლიანობის გრძნობა ქუთაისსა და თბილისში მცხოვრებ პენსიონერებს შორის. ასევე, გვქონდა წინადადება, ველოსიპედის ბილიკების დასაგებად განკუთვნილი 10 მილიონი ლარი მუნიციპალური საავადმყოფოების აგებას მოხმარდეს. ამ საავადმყოფოთი ის გაჭირვებული მოქალაქე ისარგებლებდა, რომელსაც სოციალური დახმარება არ ეძლევა.
ზაზა ხელაძე, ასოციაცია “ასას” წარმომადგენელი მიიჩნევს, რომ  ქალაქის ხელმძღვანელობამ გადაუხვია იმ გზას, რასაც პრეზიდენტი და მაღალი რანგის ჩინოვნიკები აჟღერებენ – “ქამრების შემოჭერის“ პოლიტიკას.

_ მიღებულ ბიუჯეტში ვნახავთ, რომ ადგილობრივ ხელისუფლებაში მომუშავე 526 ადამიანის ხარჯები იზრდება ერთი მილიონი ლარით, წინა წელთან შედარებით. ასევე გასაკვირია, რომ არც ერთი არასამთავრობო ორგანიზაცია არ ჩართეს ამ ბიუჯეტის განხილვისა და შეთანხმების პროცესში, _ ამბობს ხელაძე.
საკრებულოს თავმჯდომარე ამირან ხვადაგიანი კი ზოგადი კომენტარით შემოიფარგლა:  _ მინდა იცოდეს ქალაქის საზოგადოებამ, რომ მომავალი წლის ბიუჯეტი ყველა პარამეტრში გაზრდილია. გარდა ამისა, ცენტრალური ბიუჯეტიდან ათობით მილიონი ლარი გადმოირიცხება და ქალაქისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი პროექტები აუცილებლად გახორციელდება.

 

საგულისხმო და დასაფიქრებელია, რომ ქუთაისის ბიუჯეტი გამონაკლისი არაა და იგი ტიპიურია ყველა მუნიციპალიტეტისთვის _ მკაცრად ცენტრალიზებულ სისტემაში, საკრებულოები, გამგეობები და კონკრეტული სამსახურები მხოლოდ სტატისტების როლში გვევლინებიან. 2011 წელს, ბიუჯეტების ყველაზე დიდი ნაწილი ისევ ადგილობრივი ჩინოვნიკების სახელფასო და პრემიალურ ფონდზე იხარჯება.

 

საკუთარი შემოსავლები, რომლებიც რეალური თვითმმართველობის გახორციელების საფუძველია, პრაქტიკულად, საჯარიმო სანქციებით შემოიფარგლება. მაგალითად, გაზეთის “ჩემი ხარაგაულის” ინფორმაციით, ხარაგაულის საკუთარი შემოსავლები 2011 წლისთვის მხოლოდ 160 000 ლარია. ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის პირველი პირები საუბრისას ღიად აფიქსირებენ, რომ დანარჩენ თანხას, ცენტრალური ხელისუფლებისგან ელოდებიან და ამიტომ, ვალდებულებას გრძნობენ “მუსიკის შემკვეთს ასიამოვნონ”.

 

ცენტრალური ხელისუფლებიდან მიღებული ტრანსფერების დიდი ნაწილი უზომოდ გაზრდილ საშტატო ერთეულებზე დანიშნული ჩინოვნიკების შენახვაზე იხარჯება.

 

გაზეთ “გურია ნიუსის” ინფორმაციით, მაგალითად, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულმა ხარჯებმა, 4 720.4 ათასლარიანი ბიუჯეტიდან, 30 %-ს გადააჭარბა:  საკრებულოს დაფინანსებაზე 362.41 ათასი ლარი,  მუნიციპალიტეტის გამგეობის (სამსახურების ჩათვლით) ფუნქციონირებისათვის კი 1 002,11 ათასი ლარი დაიხარჯება. ამ ფონზე, სოციალური და ჯანდაცვის პროგრამების დასაფინანსებლად მხოლოდ  535.47 ათასი ლარი გამოიყო. თანხა “არ ჰყოფნის“ უმწვავესი სოციალური პრობლემის გადაჭრასაც კი – უპოვართა სასადილოს მომხმარებელთა რაოდენობა განახევრდა.

ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის მიმდინარე წლის ბიუჯეტი 4 524 900 ლარს შეადგენს. აქედან, 816 500 ლარი სახელფასო თანხაა. ამას ემატება  მუნიციპალიტეტის მიერ დაფუძნებული არასამეწარმეო იურიდიული პირების დაფინანსება; ეს ხარჯი 1 378 800 ლარს შეადგენს და აქედან, 769 700 ათასი ლარი ხელფასებზე იხარჯება.

საინტერესოა, რომ საშტატო ერთეულების შესახებ “გურია ნიუსის“ მიერ გამოთხოვილ საჯარო ინფორმაციაში, მეტად უცნაური თანამდებობები გვხვდება; ბიუჯეტის დაგეგმვის, ანალიზის, შესრულებაზე ზედამხედველობის, კულტურის სხვადასხვა სახის რამდენიმე სამსახურის, კურორტებისა და ტურიზმის განვითარების, უცხოეთთან მუშაობის დაგეგმვის გარდა, აქ შეიძლება შეხვდეთ სპეციალისტს ფოლკლორის, ზეპირსიტყვიერების დარგში, არარსებული გარდერობის მეგარდერობეს!

ოზურგეთის ბიუჯეტშიც აშკარად იკვეთება, რომ პრიორიტეტი ადმინისტრაციული ხარჯებია _ მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი შემოსულობების ნაწილში 7 855 900 ლარს შეადგენს. სოციალურ პროგრამებზე კი მხოლოდ 600 000 ლარამდე დაიხარჯება. მუნიციპალიტეტმა 26 არასამეწარმეო იურიდიული პირი შექმნადა მათი დაფინანსება ყოველწლიურად  იზრდება. 2011 წელს, დაფინანსების საერთო მოცულობამ 3,8 მილიონ ლარს გადააჭარბა.
მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან ფინანსდება ისეთი ორგანიზაციები, რომელთა საჭიროება ეფემერულია, ზოგიერთის დაფინანსება კი ადგილობრივი ბიუჯეტიდან არ შეიძლება; მაგალითად, გომისმთის განვითარებისა და ურეკის ტურიზმის ცენტრების ფუნქციები გაწერილი არსადაა და მხოლოდ ორიოდ ფრაზაშია მოქცეული: “გომისმთის განვითარების ცენტრის საქმიანობის მიზანს წარმოადგენს დამსვენებელთა გაჯანსაღება”, “საკურორტო მშენებლობის ფართოდ გაშლა”, “სამკურნალო ტურიზმის განვითარება საერთაშორისო სტანდარტების დონეზე” და სხვა. აღნიშნულ საქმიანობას აიპ-ი “გომისმთა” სულ რაღაც 30 ათას ლარად აპირებს. რაც შეეხება ურეკის ტურიზმის ცენტრს, ანალოგიურ საქმიანობას ის 40 ათას ლარად გეგმავს. პრინციპულად არასწორი და კანონიერ საფუძველსაა მოკლებული მუნიციპალიტეტის ხარჯებიდან პოლიციის დაფინანსება. ეს არაა მუნიციპალიტეტის საკუთარი უფლებამოსილება.სამაგიეროდ,  მუნიციპალიტეტს მოუგვარებელი აქვს სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულებებში ბავშვებისთვის უსაფრთხო გარემო, რაც მუნიციპალიტეტის პირდაპირი ფუნქცია-მოვალეობაა.

თვითმმართველობების ადმინისტრაციულ ხარჯების ზრდაზე თვალნათლივ მეტყველებს ოფიციალური სტატისტიკა, რომელიც საქსტატის ოფიციალურ ვებ-გვერდზეა განთავსებული: 2007 წელთან შედარებით, 2009 წელს თვითმმართელობაში დასაქმებულთა რაოდენობა 45,5%-ითაა გაზრდილი, მათი შრომის ანაზღაურება კი – 54,5%-ით; 2009 წლიდან დღემდე, დასაქმებულთა რაოდენობა თითქმის გაორმაგდა და მათი შრომის ანაზღაურება 12,3%-ითაა გაზრდილი.