ჯანდაცვის და სოციალური საკითხები თვითმმართველობაში

მარიამ გერსამია, თემურ თორდინავა

ჟურნალისტი ჯანდაცვისა და სოციალური საკითხების გაშუქებას კომპლექსურად უნდა მიუდგეს, რადგან თავად სოციალურიპოლიტიკაშესაძლებელიაგანისაზღვროს, როგორცსახელმწიფოს, საწარმოების, ორგანიზაციების, ხელისუფლებისადგილობრივიორგანოებისსოციალურ-ეკონომიკურღონისძიებათაკომპლექსი.

Q: რა უნდა იცოდეს ჟურნალისტმა ჯანმრთელობის დაცვის უფლების და ხელმისაწვდომობის შესახებ?

A:ჯანმრთელობის  დაცვის უფლება გულისხმობს, რომ საზოგადოების ყველა წევრისთვის თანაბრად ხელმისაწვდომია ჯანდაცვა, სამედიცინომომსახურება, ჯანმრთელისაკვები, სუფთაწყალი, სანიტარულისერვისებიდაა.შ.

ხარისხიანსამედიცინომომსახურებაზეხელმისაწვდომობაერთ-ერთიაუცილებელიწინაპირობაამოსახლეობისჯანმრთელობისგასაუმჯობესებლადდაქვეყნისჯანდაცვისწინაშემდგარიამოცანებისგადასაჭრელად. ქვეყნებისოციალურიდაეკონომიკურიგანვითარებისყველაეტაპზემუშაობენჯანდაცვისსისტემებისგასაუმჯობესებლად. სწორედჯანდაცვისორგანიზებისადადაფინანსებისუკეთესიგზებისძიებისმეშვეობითქვეყნები ცდილობენ, ხელიშეუწყონუკეთესიჯანმრთელობის, თანასწორობისადარეაგირებისგაუმჯობესებას.

მოსახლეობისიმნაწილისათვის, რომლებიცსაჭიროებენსოციალურდახმარებას,ხორციელდებასხვადასხვაღონისძიებები (ფულადიდაარაფულადიდახმარებისპროგრამები), რომლებიცმიმართულიასპეციალურიმზრუნველობისსაჭიროებისმქონეპირების, სიღარიბისზღვარსქვემოთმყოფიოჯახებისანუსახლკაროპირებისსოციალურ-ეკონომიკურიმდგომარეობისგაუმჯობესებისაკენ.

Q: რა უნდა იცოდეს ჟურნალისტმა ჯანდაცვისდა სოციალური საკითხების მარეგულირებელი საკანონმდებლო ბაზის შესახებ?

A:საქართველოსკანონმდებლობაჯანმრთელობისდაცვისდასოციალურიუზრუნველყოფისსფეროშიშედგება:საქართველოსკონსტიტუციის, საქართველოსსაერთაშორისოხელშეკრულებებისდაშეთანხმებების, სხვადასხვაკანონისდასაკანონმდებლოთუკანონქვემდებარენორმატიულიაქტებისაგან (მაგ:საქართველოსკანონი,,სოციალურიდახმარებისშესახებ“, საქართველოსკანონი ,,საზოგადოებრივიჯანმრთელობისშესახებ“, ორგანულიკანონი ,,ადგილობრივითვითმმართველობისკოდექსი“). გთავაზობთ ამონარიდებს კანონმდებლობიდან.

საქართველოსკონსტიტუციის 37 მუხლისთანახმად:

·         ყველასაქვსუფლებაისარგებლოსჯანმრთელობის დაზღვევით,როგორცხელმისაწვდომისამედიცინოდახმარებისსაშუალებით. კანონითდადგენილიწესითგანსაზღვრულპირობებშიუზრუნველყოფილიაუფასოსამედიცინოდახმარება.

·         სახელმწიფოაკონტროლებსჯანმრთელობისდაცვისყველადაწესებულებას, სამკურნალოსაშუალებათაწარმოებასდაამსაშუალებებითვაჭრობას.

საქართველოსკანონის ,,ჯანმრთელობისდაცვისშესახებ“ თანახმად:

ჯანმრთელობისდაცვისსფეროშისახელმწიფოპოლიტიკისძირითადიპრინციპებია:

·         მოსახლეობისათვისსამედიცინოდახმარებისსაყოველთაოდათანაბარიხელმისაწვდომობასახელმწიფოსნაკისრისახელმწიფოსამედიცინოპროგრამებითგათვალისწინებულივალდებულებისფარგლებში;

·         ჯანმრთელობისდაცვისსფეროშიადამიანისუფლებათადათავისუფლებათადაცვა, პაციენტისპატივის, ღირსებისდამისიავტონომიისაღიარება;

·         მოსახლეობისსრულიინფორმირებასამედიცინოდახმარებისყველაარსებულიფორმისადამისიმიღებისშესაძლებლობისშესახებ;

·         ჯანმრთელობისდაცვისსაერთაშორისოორგანიზაციებთანთანამშრომლობისხელშეწყობა;

·         პირველადიჯანმრთელობისდაცვის, მათშორისგადაუდებელისამედიცინოდახმარებისპრიორიტეტულობა, მათშისახელმწიფოდაკერძოსექტორებისმონაწილეობა, საოჯახომედიცინისადაოჯახისექიმისინსტიტუტისგანვითარებადამასზედაფუძნებულისამედიცინომომსახურებისხელმისაწვდომობისუზრუნველყოფა;

·         სახელმწიფოს, საზოგადოების, თითოეულიმოქალაქისმონაწილეობაცხოვრებისჯანსაღიწესისდამკვიდრებისთვის, საცხოვრებელი, სამუშაოდადასასვენებელიგარემოსდაცვისათვის;

·         სახელმწიფოსპასუხისმგებლობასავალდებულოსამედიცინოდაზღვევისპროგრამითგათვალისწინებულისამედიცინომომსახურებისმოცულობასადახარისხზე;

საქართველოსკანონის ,,სოციალურიდახმარებისშესახებ“ მიზანია:

სოციალურიდახმარებისმწყობრისისტემისჩამოყალიბებითმოსახლეობისსამართლიანი, მიზნობრივიდაეფექტიანიდახმარებითუზრუნველყოფა.კანონიაწესრიგებსსაქართველოსტერიტორიაზესოციალურიდახმარებისმიღებასთანდაკავშირებულურთიერთობებს, განსაზღვრავსსოციალურიდახმარებისსფეროშიუფლებამოსილადმინისტრაციულორგანოებს, ადგენსსოციალურიდახმარებისსახეებსადამისიდანიშვნისძირითადპრინციპებს.

საქართველოსკანონის ,, საზოგადოებრივიჯანმრთელობისშესახებ“ მიზანია:

მოსახლეობისჯანმრთელობისადაცხოვრებისჯანსაღიწესისდამკვიდრებისხელშეწყობა; ადამიანისჯანმრთელობისათვისუსაფრთხოგარემოსუზრუნველყოფა; ოჯახისრეპროდუქციულიჯანმრთელობისდაცვისხელშეწყობა; გადამდებიდაარაგადამდებიდაავადებებისგავრცელებისთავიდანაცილება.

,,ადგილობრივითვითმმართველობისკოდექსის“ მე-16 მუხლისმე-2 პუნქტისშესაბამისად:

ადგილობრივთვითმმართველობაუფლებამოსილიასაკუთარიუფლებამოსილებისფარგლებშისოციალურიდახმარებისადაჯანდაცვისპოლიტიკის განვითარებისხელშემწყობიპროგრამებიგანახორციელოს.

მუნიციპალიტეტის უფლებამოსილებებში შედის: ადგილობრივიმნიშვნელობისობიექტებზეშეზღუდულიშესაძლებლობისმქონეპირებისათვის, ბავშვებისადამოხუცებისათვისსათანადოინფრასტრუქტურისგანვითარება, მათშორის,საჯაროთავშეყრისადგილებისადამუნიციპალურიტრანსპორტისსათანადოდადაპტირებისადააღჭურვისუზრუნველყოფა;უსახლკაროთათავშესაფრითუზრუნველყოფადარეგისტრაცია; და სხვ.

Q: როგორ ხორცილედება ადგილობრივ თვითმმართველობებში ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის ღონისძიებების ორგანიზება?

A: ადგილობრივთვითმმართველობებშიჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისღონისძიებებისდაგეგმვასახორციელებსმუნიციპალიტეტისგამგეობისჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისსამსახური (სხვადასხვამუნიციპალიტეტშიშესაძლოასამსახურიუფროფართოპროფილითიქნესწარმოდგენილიდაგანსხვავებულისახელწოდებაცჰქონდეს).

Q: რა ევალება ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამსახურებს?

A:ჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისსამსახურებისფუნქცია-მოვალეობებიძირითადადშემდეგისახითარისფორმულირებული:

·          საზოგადოებრივიჯანმრთელობისსფეროშისაქმიანობისკოორდინაცია. ადამიანისათვისუსაფრთხოგარემოსშექმნისდაჯანსაღიცხოვრებისწესისდამკვიდრებისათვისხელშეწყობადაპროგრამებისშემუშავება დამონიტორინგი;

·          სოციალურიდაცვისსფეროშიგასატარებელღონისძიებათაშემუშავებადამათიგანხორციელებისკოორდინაცია;

·          სოციალურადდაუცველიპირებისაღრიცხვა, მიზნობრივიჯგუფების (უმუშევრები, პენსიონერები, შეზღუდულიშესაძლებლობისპირები, მრავალშვილიანები, ვეტერანები, დევნილებიდასხვ.) საჭიროებებისშესწავლა, მათზეშეღავათებისდაწესებისშესახებწინადადებებისმომზადება, სოციალურიდახმარებისმუნიციპალურიპროგრამებისშემუშავება.

·          მუნიციპალიტეტისტერიტორიაზემცხოვრებვეტერანთააღრიცხვიანობისმოწესრიგება, ვეტერანთასაქმეებზესაინფორმაციობაზისწარმოება, მათისოციალურიდაცვისსფეროშიმუნიციპალურიპროგრამებისადაგასატარებელღონისძიებათაშემუშავება და კოორდინაცია;

·          მუნიციპალიტეტისტერიტორიაზემცხოვრებუმუშევართადასაქმებისხელშეწყობა, მათიაღრიცხვა;

·          მუნიციპალიტეტშირეგისტრირებულდევნილთადროებითიგანსახლებისორგანიზაცია, მათიპრობლემების, სოციალურ-ეკონომიკურიდასაყოფაცხოვრებოპირობებისშესწავლა, დასკვნებისადაწინადადებებისწარმოდგენა, მათიუფლებებისდაცვა;

·          სოციალურადდაუცველმოსახლეობასთანდაკავშირებულიპრობლემატურისაკითხებისმოგვარებისმიზნითთანამშრომლობასამთავრობოდაარასამთავრობოორგანიზაციებთან.

აღნიშნულიუფლებამოსილებებიშესაძლებელიაგანხორციელდესროგორცსაკუთარი, ასევედელეგირებულიუფლებამოსილებებისფარგლებში.

Q: რა უფლებამოსილებები არის დელეგირებული ადგილობრივი თვითმმართველობის დონეზე?

A:უშუალოდჯანმრთელობისდაცვასთანდაკავშირებულისაზოგადოებრივიმომსახურებაძირითადადცენტრალურიხელისუფლებისპრეროგატივაა, თუმცაგარკვეულიტიპისუფლებამოსილებებიადგილობრივთვითმმართველობებსდელეგირებითგადაეცემათ. შესაბამისად, ჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისპროგრამებისგარკვეულნაწილსადგილობრივითვითმმართველობაახორციელებს, როგორცსაკუთარი, ასევედელეგირებულიუფლებამოსილებისფარგლებში.

საქართველოსკანონის ,,საზოგადოებრივიჯანმრთელობისშესახებ“ერთერთიპრინციპიასაზოგადოებრივიჯანმრთელობისსფეროში,ცენტრალურიდაადგილობრივითვითმმართველობისორგანოებისუფლებამოსილებებისმკაფიოდ განსაზღვრა.

ადგილობრივითვითმმართველობისორგანოებსსაზოგადოებრივიჯანმრთელობისსფეროშისაქართველოსკანონის ,,საზოგადოებრივიჯანმრთელობისშესახებ“ 36 მუხლისთანახმადდელეგირებულიაქვთშემდეგიუფლებამოსილებები:

·         გადამდებიდაავადებებისგავრცელებისსაწინააღმდეგოღონისძიებათაგატარებაიმცხოველებისმიმართ, რომლებიცსაფრთხესუქმნიანსაზოგადოებისჯანმრთელობას, მათშორის, ცხოველთაცოფისსაწინააღმდეგოვაქცინაცია;

·         საგანმანათლებლო, სააღმზრდელოდასაგანმანათლებლო-სააღმზრდელოდაწესებულებებშისანიტარიულიდაჰიგიენურინორმებისდაცვისზედამხედველობა;

·         მუნიციპალიტეტისტერიტორიაზედაავადებებისგავრცელებისპრევენციისმიზნითდერატიზაციის, დეზინსექციისადადეზინფექციისღონისძიებათაორგანიზება;

·         საგანმანათლებლო, სააღმზრდელოდასაგანმანათლებლო-სააღმზრდელოდაწესებულებებშიპრევენციულიღონისძიებებისგანხორციელებისხელშეწყობა;მუნიციპალიტეტისტერიტორიაზეგანთავსებულსაზოგადოებრივიმნიშვნელობისდაწესებულებებშისანიტარიულინორმებისდაცვისზედამხედველობა;

·         პროფილაქტიკურიაცრებისეროვნულიკალენდრითგანსაზღვრულიიმუნოპროფილაქტიკისათვისსამინისტროსმიერმიწოდებულიმასალებისმიღების, შენახვისადაგანაწილებისუზრუნველყოფასამედიცინომომსახურებისმიმწოდებლებისათვის;

·         პრევენციულიდაეპიდემიოლოგიურიკონტროლისღონისძიებებისგატარებაეპიდსაშიშროებისას;

·         მუნიციპალიტეტისტერიტორიაზეპირველადიეპიდკვლევისხელშეწყობა.

საქართველოსკანონის ,,ჯანმრთელობისდაცვისშესახებ“ მე-17 და 73-ემუხლებისშესაბამისად,ადგილობრივითვითმმართველობისპრეროგატივასწარმოადგენსსხვადასხვაგადამდებიდაენდემურიდაავადებებისადაეპიდემიების, აგრეთვე, განსაკუთრებითგავრცელებულიარაგადამდებიდაავადებებისკონტროლი.

საქართველოსკანონის ,,სოციალურიდახმარებისშესახებ“ მე-14 და მე-18 მუხლებისშესაბამისადგანისაზღვრებაადგილობრივითვითმმართველობისორგანოებისკომპეტენციებიდაუფლება-მოვალეობები, რომელიცგულისხმობს :

·         კომპეტენციისფარგლებშიუზრუნველყოფსპირისსპეციალიზებულდაწესებულებაშიდაფინანსებას;

·         უსახლკაროპირებსუზრუნველყოფსთავშესაფრით;

·         აწარმოებსთავშესაფარშიმყოფიპირებისრეგისტრაციას;

·         უზრუნველყოფენრეგისტრირებულიუსახლკაროპირებისშესახებინფორმაციისსააგენტოსათვისხელმისაწვდომობას.

Q: როგორ ფინანსდება ჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისმუნიციპალურიპროგრამები?

A:ჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისპროგრამებისდაფინანსებისწყაროაშესაბამისიწლისცენტრალურიბიუჯეტი, აგრეთვეაჭარისავტონომიურირესპუბლიკისადაადგილობრივითვითმმართველობისბიუჯეტები.  აღნიშნულიპროგრამებისშემუშავებახორციელდებაიმფინანსურირესურსებისგათვალისწინებით, რომელიცგანსაზღვრულიასაბიუჯეტოწლისგანმავლობაშიშესაბამისტერიტორიაზემცხოვრებიმოსახლეობისათვის.

თვითმმართველობისბიუჯეტიდან,საკუთარიუფლებამოსილებისფარგლებში,შესაძლებელიაჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისმიმართულებითშემდეგიძირითადიპროგრამებისგაითვალისწინება:

·         მოსახლეობისათვისერთჯერადისოციალურიდახმარებისგაცემა;

·         სამედიცინოსაჭიროებისათვისდაფინანსებისსრულადანნაწილობრივგანხორციელება;

·         სიღარიბისზღვარსქვემოთმყოფოჯახშიმაცხოვრებელიარასრულწოვნებისთვისსხვადასხვასოციალურიღონისძიებებისუზრუნველყოფადასაჭიროებისშემთხვევაში,სწავლისსაფასურისნაწილობრივიანსრულიანაზღაურება;

არსებობს სხვადასხვასაშეღავათოპროგრამებიკომუნალურგადასახადებზე,მუნიციპალურიტრანსპორტითსარგებლობაზე, სპეციალიზირებულდაწესებულებებშისოციალურადდაუცველიოჯახისწევრებისდაფინანსებაზე, უფასოსასადილოებისმოწყობაზედა სხვ.

 

სასარგებლო რესურსები

1.      სსიპ – საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე, www.matsne.gov.ge

2.      საქართველოს კონსტიტუცია, www.codex.ge, www.matsne.gov.ge

3.      საქართველოსკანონი ,,სოციალურიდახმარებისშესახებ“, www.codex.ge, www.matsne.gov.ge

4.      საქართველოსკანონი ,, საზოგადოებრივიჯანმრთელობისშესახებ“, www.codex.ge, www.matsne.gov.ge

5.      ორგანულიკანონი ,,ადგილობრივითვითმმართველობისკოდექსი“, www.codex.ge, www.matsne.gov.ge

6.      საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო www.moh.gov.ge

7.      აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტრო www.adjara.gov.ge

8.       რეგიონალურიმედიისვებ-გვერდები

 

დავალებები სტუდენტებისთვის

 

1.      მოიძიეთ და განიხილეთ ცენტრალურ და რეგიონალურ მედიაში ჯანდაცვისდასოციალურისაკითხებზე, ასევე ჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისსამსახურების საქმიანობის შესახებ მომზადებული მასალები?

2.      აუდიტორიაში განიხილეთ კონკრეტული ქეისები. მოაწყვეთ დისკუსია შემდეგ საკითხებზე: არისთუარამასალაშიგამოყენებულიინფორმაცია საკმარისი? სადდაროგორშეეძლოჟურნალისტსეფექტურადგამოეყენებინა დამატებითი ინფორმაცია?  დამატებით რა წყაროებიდან შეეძლო ინფორმაციის მოძიება ჟურნალისტს? მასალის რომელი ნაწილი საჭიროებს დამატებით განმარტებას?

3.       მოამზადეთ მასალა, სადაც გააშუქებთ  ჯანდაცვის და სოციალურ საკითხებს.  მოიძიეთ ინფორმაცია ადგილობრივი თვითმმართველობის მიერ კონკრეტული მიმართულებით განხორციელებული საქმიანობის შესახებ და გამოიყენებთ მასალა ბექგრაუნდად.  ჩაწერეთ  ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლის კომენტარი.

4.       მოიფიქრეთხუთიკითხვა, რომლებსაცდაუსვამთადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენელს განხორციელებულისაქმიანობისდაარსებულიპრობლემებისირგვლივ.

5.      მედიაშიმოძიებულიკონკრეტულიქეისებზე დაყრდნობით, მოაწყვეთ დისკუსია მუნიციპალიტეტის მიერ ჯანდაცვის და სსოციალური პროგრამების კუთხით განხორციელებული საქმიანობის და ამ საქმიანობის გამჭვირვალობისშესახებ.

6.       მოიფიქრეთხუთიკითხვა, რომელსაცდაუსვამთადგილობრივითვითმმართველობისწარმომადგენლებს. შეკითხვადაიწყეთგანმარტებით: „საქართველოს კანონმდებლობით (კონკრეტული კანონის მუხლის მითითებით) მიხედვით…

7.      ქეისების შერჩევისასგამოიყენეთრეგიონალურიმედიასაშუალებებისგამოცემებიც.

 

რეკომენდაციებილექტორებისთვის

 

1.       მოაწყვეთაუდიტორიაშიდისკუსიათვითმმართველობისსაქმიანობისშესახებმედიაშიმოძიებულიკონკრეტულიქეისებისირგვლივ. აქტიურადგამოიყენეთრეგიონალურიმედიასაშუალებებისგამოცემები.

 

2.       მოაწყვეთ „გონებრივიიერიში“ აუდიტორიაშითემაზე: როგორშეიძლებაგამოვიყენოთსაქართველოს კანონმდებლობა ჯანდაცვის და სოციალური საკითხების შესახებ ჟურნალისტურიმასალისუკეთმომზადებისთვის? დაყავითსტუდენტებირამდენიმეჯგუფადდა „გონებრივიიერიშისთვის“ გუნდებსმოსამზადებლადგანუსაზღვრეთ 10 წუთი. შედეგებისშეჯამებისშემდეგმოაწყვეთდისკუსია.

 

3.       შესთავაზეთ სტუდენტებს მოამზადონ მასალები შემდეგ თემებზე: ხელმისაწვდომი სამედიცინომომსახურება, ჯანმრთელისაკვები, სუფთაწყალი, სანიტარულისერვისები. ასევე, სპეციალურიმზრუნველობისსაჭიროებისმქონეპირების, სიღარიბისზღვარსქვემოთმყოფიოჯახებისანუსახლკაროპირებისსოციალურ-ეკონომიკურიმდგომარეობა; ჯანმრთელობის დაცვის დაწესებულებების მდგომარეობა,  სამკურნალო საშუალებათა წარმოება დავაჭრობა; ოჯახისექიმისინსტიტუტი; სამედიცინოდაზღვევის ხარისხი, უსახლკაროთათავშესაფრები, უმუშევართადასაქმებისხელშეწყობა, დევნილთა საყოფაცხოვრებო პირობები და უფლებები, საზოგადოებრივიმნიშვნელობისდაწესებულებებშისანიტარიულინორმებისდაცვა, საშეღავათოპროგრამები; და სხვ.

 

საკონტროლოკითხვები

 

1.      რას ნიშნავს ჯანმრთელობის დაცვის უფლება?

2.      რა პროგრამები ხორციელდება ხარისხიანსამედიცინომომსახურებაზეხელმისაწვდომობისთვის?

3.      რა პროგრამები ხორციელდება მოსახლეობის იმ ნაწილისთვის, რომლებიც საჭიროებენ სოციალურ დახმარებას?

4.      რომელი კანონებით რეგულირდება საქართველოში ჯანდაცვის და სოციალური საკითხები?

5.      როგორ ხორცილედება ადგილობრივთვითმმართველობებშიჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისღონისძიებებისორგანიზება?

6.      რა ფუნქციები აქვს ჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისსამსახურებს?

7.      რა უფლებამოსილებები არის დელეგირებულიადგილობრივითვითმმართველობისდონეზე?

8.      როგორ ფინანსდება ჯანმრთელობისადასოციალურიდაცვისმუნიციპალურიპროგრამები?